Τιμ Μάρσαλ: Κρίσεις στην Ευρώπη, Τραμπ και ο κίνδυνος σε Ελλάδα και Τουρκία

Ο Τιμ Μάρσαλ έχει βρεθεί στην κάλυψη σχεδόν όλων των πολέμων των πρόσφατων δεκαετιών. Ως δημοσιογράφος μεγάλων βρετανικών μέσων, αλλά και μέσα από εμβληματικά βιβλία του όπως τα «Αιχμάλωτοι της γεωγραφίας» και «Η εποχή των τειχών», επιχειρεί να διαβάσει τον σύγχρονο κόσμο.

Στις 18 Νοεμβρίου το «Παιχνίδι σκιών: Η πρώτη πράξη του νέου Ψυχρού Πολέμου μεταξύ Ανατολής και Δύσης» κυκλοφορεί στα ελληνικά από τις εκδόσεις Διόπτρα. Λίγο νωρίτερα η συζήτηση μαζί του αφορούσε το κύμα οργής στην Ευρώπη, τη δική μας γωνιά του κόσμου και τους Αμερικανούς που επιδιώκουν να αποχωρήσουν χωρίς να παραιτηθούν από την επιρροή τους.

Κανένας Αμερικανός πρόεδρος, λέει χαρακτηριστικά, δεν επιζητούσε βαθιά ανάμειξη με την Ευρώπη. Όταν ο Μπαράκ Ομπάμα τους αποκάλεσε τζαμπατζήδες, η αντίδραση ήταν ένας βήχας και ένα βλέμμα προς την άλλη πλευρά. Τώρα που το ίδιο διατυπώνει ο Τραμπ, η αίσθηση είναι πως ο ουρανός έπεσε στο κεφάλι.

Τούτη την περίοδο η αναταραχή φαίνεται σε πολλά σημεία του πλανήτη, με το βάρος της προσοχής να πέφτει κυρίως στην Ευρώπη. Μήπως αυτό που συμβαίνει είναι η συσσώρευση πολλών κρίσεων;

Ναι, απαντά. Είναι συσσώρευση κρίσεων, κλιματικής, μεταναστευτικής και τεχνολογικής, και σε αυτές ήρθε να προστεθεί η Ευρώπη, που έχασε την κυρίαρχη θέση της στον κόσμο. Η ευμάρεια δεν είναι πια η ίδια. Γίνεται προσπάθεια να συνηθίσουμε τη νέα πραγματικότητα.

Τα συστήματα πρόνοιας, για παράδειγμα, είχαν χτιστεί σε περιόδους κατά τις οποίες ήμασταν πολύ πλουσιότεροι από ό,τι σήμερα. Αν κοιτάξει κανείς πίσω την ευρωπαϊκή ιστορία, μεγάλες εξεγέρσεις και ταραχές έχουν ξαναγίνει. Η διαφορά, για τη σύγχρονη εποχή, είναι ότι στους παλιούς παράγοντες των ταραχών προστίθεται η κρίση του κόστους ζωής.

Δεν πρόκειται, όπως παλαιότερα, τόσο για ζήτημα ζωής και θανάτου. Οι προσδοκίες, όμως, είναι πλέον υψηλότερες. Υπάρχει και ακραία πόλωση στην πολιτική, φαινόμενο που σε πολλές χώρες δεν είχε εμφανιστεί εδώ και δεκαετίες. Σε αυτά έρχεται η μεταναστευτική κρίση: σε διάφορες χώρες της Ευρώπης πολίτες ανησυχούν για τον ρυθμό με τον οποίο αλλάζουν οι γειτονιές και ο πολιτισμός τους.

Τις σταδιακές αλλαγές τις συνηθίζεις. Όταν όμως έρχονται τόσο γρήγορα, οι αντιδράσεις είναι φυσιολογικές. Ο ανταγωνισμός για πόρους, είτε για θέσεις εργασίας είτε για κοινωνική πρόνοια, γεννά θυμό. Όλες αυτές οι απότομες μεταβολές αναστατώνουν τους ανθρώπους. Εδώ μπαίνει και η τεχνολογία. Ποτέ άλλοτε πληροφορίες, συχνά ψευδείς, δεν ανταλλάσσονταν με τέτοια ταχύτητα.

Αυτή η ταχύτητα έχει και θετικές πλευρές;

Το ασανσέρ, εξηγεί, επινοήθηκε στο Σικάγο αποκλειστικά για να μεταφέρει ορισμένα αγαθά από τον έναν όροφο ενός εργοστασίου στον άλλο. Δεν σχεδιάστηκε ώστε να μεταμορφώσει εκ βάθρων ολόκληρο το αστικό τοπίο των Ηνωμένων Πολιτειών. Κι όμως, μέσα σε 30 χρόνια υψώθηκαν ουρανοξύστες και η ζωή στις αμερικανικές πόλεις άλλαξε εντελώς.

Τέτοια παραδείγματα δείχνουν πώς η τεχνολογία μάς μεταβάλλει. Η τεχνητή νοημοσύνη θα έχει ανάλογη επίδραση. Απλώς δεν γνωρίζουμε ακόμη με ποιον ακριβώς τρόπο.

Στο βιβλίο «Η δύναμη της γεωγραφίας» αφιέρωσε ολόκληρο κεφάλαιο στην Ανατολική Μεσόγειο, περιγράφοντάς την ως ασταθές σημείο πιθανής ανάφλεξης.

Οι περισσότεροι Ευρωπαίοι, απαντά, είτε προσπερνούν την περιοχή είτε δεν καταλαβαίνουν ότι μπορεί να υπάρξει πραγματικό σημείο ανάφλεξης, η κρίση στην Κύπρο. Οι σχέσεις Ελλάδας και Τουρκίας δεν βρίσκονται στο κέντρο της σκέψης τους.

Εξακολουθεί να θεωρεί ότι ανάμεσά σας υπάρχει πάντα σοβαρή πιθανότητα ανάφλεξης, επειδή η Ιστορία, ιδίως στα Βαλκάνια, δεν τελειώνει. Ελπίζει να μην συμβεί. Υπάρχουν, λέει, αρκετά πράγματα που θα το εμποδίσουν, όπως η ιδιότητα και των δύο χωρών ως μελών του ΝΑΤΟ. Η διπλωματική πίεση θα είναι τεράστια.

Μέσα στις γεωστρατηγικές μεταβολές που καταγράφονται γύρω μας, πού τοποθετεί τον Ντόναλντ Τραμπ;

Ο τρόπος με τον οποίο κινούνται οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι, κατά τον ίδιο, εν μέρει προβλέψιμος. Δεν είναι φυσιολογικό οι Αμερικανοί να εμπλέκονται τόσο βαθιά στην Ευρώπη. Η προκαθορισμένη στάση των ΗΠΑ ήταν πάντα να μένουν έξω από τις ευρωπαϊκές υποθέσεις. Το είχε πει ο Τζορτζ Ουάσιγκτον στην αποχαιρετιστήρια ομιλία του και έκτοτε το επαναλαμβάνει σχεδόν κάθε Αμερικανός πρόεδρος. Όταν ο Μπαράκ Ομπάμα μίλησε για τζαμπατζήδες, βήξαμε και στρέψαμε αλλού το βλέμμα. Τώρα που το ακούμε από τον Τραμπ, αντιδρούμε σαν να κατέρρευσε ο ουρανός.

Όπως δείχνει, άλλωστε, η ιστορία διαφόρων χωρών, ανάμεσά τους και η Ελλάδα, οι Αμερικανοί δεν χρειάζεται να έχουν στρατιώτες. Η επιρροή τους είναι μεγάλη σε πολλούς τομείς. Θέλουν να κυριαρχούν, χωρίς πραγματικά ισχυρές δεσμεύσεις και ευθύνες. Θέλουν τις βάσεις τους στον κόλπο της Σούδας, στο Ραμστάιν και στο Γιορκσάιρ, αλλά δεν θέλουν να πληρώνουν πολλά.

Οι εξορύξεις θα είχαν γίνει είτε με τον Τραμπ είτε χωρίς αυτόν. Ο τρόπος με τον οποίο ενεργεί, όμως, θυμίζει τρελό ελέφαντα που τρέχει ολόγυρα. Για την Ευρώπη η επιλογή που ανοίγεται είναι απίστευτα δύσκολη, εξαιτίας των περιορισμένων χρημάτων. Πρόνοια ή άμυνα; Η ελπίδα είναι ότι θα αντέξουμε οικονομικά και τα δύο.

Η πολιτική των ΗΠΑ, λοιπόν, είναι «λιγότερα χρήματα, μεγαλύτερη επιρροή»;

Ναι. Δεν θα κλείσουν όλες τις βάσεις τους, θα προχωρήσουν όμως σε ορισμένες προσαρμογές. Λένε στον καθένα ότι πρέπει να κάνει περισσότερα για να υπερασπιστεί τον εαυτό του. Γι' αυτό ακριβώς δεν έσπευσαν να βοηθήσουν τους Σαουδάραβες όταν τους χτύπησαν οι Χούθι.

Φέρνει ως παράδειγμα τη συμφωνία της Μέκκας, που υπέγραψαν η Σαουδική Αραβία, η Τουρκία και το Πακιστάν. Τη θεωρεί εμβληματική, γιατί τα κράτη του Κόλπου συνειδητοποιούν αυτό που κατάλαβαν και οι Ευρωπαίοι. Οι Αμερικανοί κινούνται παρακάμπτοντας το ΝΑΤΟ και προωθούν περιφερειακές αμυντικές συμφωνίες. Πηγαίνουν και πιο μακριά: ζητούν από τους Κορεάτες, τους Φιλιππινέζους και τους Ιάπωνες να πληρώσουν για τον εξοπλισμό τους, αγοράζοντας, φυσικά, αμερικανικά όπλα.

Μείνετε σε επαφή μαζί μας:
Κάντε like κι ακολουθήστε τη σελίδα μας στο Facebook
Στο Twitter: Follow